Nếu từng xem phim Mỹ, đi du lịch, lái xe hoặc tìm đường trên Google Maps, bạn có thể bắt gặp những từ như Highway, Freeway, Interstate, Expressway hay Tollway.

Nhiều người thường gọi tất cả là "đường cao tốc", và trong giao tiếp hằng ngày cách hiểu này không hẳn sai. Tuy nhiên, về mặt giao thông, những thuật ngữ này không hoàn toàn giống nhau.

Đặc biệt, Highway và Freeway không phải là hai từ đồng nghĩa.

Có thể hiểu đơn giản:

Highway là khái niệm rộng về các tuyến đường lớn. Freeway là một loại highway được thiết kế giống đường cao tốc, với lối ra vào được kiểm soát và không có giao lộ hay đèn đỏ trên phần đường chính.

Hiểu được sự khác biệt này sẽ giúp bạn dễ đọc biển báo, hiểu chỉ đường trên Google Maps và hình dung chính xác hơn về hệ thống đường giao thông ở Mỹ.

Highway là gì?

Highway là một thuật ngữ khá rộng dùng để chỉ những tuyến đường phục vụ giao thông giữa các khu vực.

Điểm đáng chú ý là highway không nhất thiết phải là "đường cao tốc" theo cách chúng ta thường hiểu ở Việt Nam.

Một highway có thể:

• Có nhiều làn xe hoặc chỉ có một vài làn.

• Có đèn giao thông.

• Có giao lộ cắt ngang.

• Có cửa hàng, cây xăng hoặc khu dân cư kết nối trực tiếp.

• Có lối ra vào trực tiếp từ những con đường xung quanh.

• Hoặc được thiết kế với mức độ kiểm soát lối vào rất cao.

Vì vậy, khi một người Mỹ nói "I'm driving on the highway", họ có thể đơn giản đang nói rằng mình đang đi trên một tuyến đường lớn. Điều đó không nhất thiết có nghĩa họ đang đi trên freeway.

Freeway là gì?

Freeway là một loại đường có kiểm soát hoàn toàn lối ra vào (full access control).

Đây là đặc điểm quan trọng nhất để phân biệt freeway với nhiều loại highway khác.

Trên freeway, xe không thể tùy ý chạy vào từ đường dân cư, cửa hàng hoặc giao lộ. Thay vào đó, phương tiện thường đi vào và ra thông qua ramp.

Có thể hình dung:

Đường địa phương → Entrance Ramp → Freeway → Exit Ramp → Đường địa phương

Trên phần đường chính của freeway thường không có đèn đỏ hay giao lộ cùng mặt đường. Những tuyến đường khác muốn đi qua freeway thường sử dụng cầu vượt hoặc đường hầm.

Nói nôm na với người Việt, freeway là loại đường gần với khái niệm "đường cao tốc" nhất.

Highway và Freeway khác nhau như thế nào?

Cách nhớ nhanh

Highway = khái niệm rộng về đường lớn.
Freeway = một loại highway có kiểm soát hoàn toàn lối ra vào.

Vì vậy:

Freeway là một dạng highway, nhưng highway không nhất thiết là freeway.

Interstate là gì?

Đây là từ rất dễ bị nhầm với freeway.

Interstate Highway System là mạng lưới đường Interstate của Mỹ, gồm những tuyến đường được xây dựng để kết nối các bang và các khu vực trên phạm vi rộng.

Bạn thường thấy ký hiệu:

I-5, I-10, I-80, I-95...

Nhiều tuyến Interstate được xây dựng theo tiêu chuẩn freeway, nhưng Interstate và freeway không phải là hai khái niệm giống nhau.

Có thể nhớ:

• Interstate → nói về mạng lưới/tuyến đường thuộc hệ thống Interstate.

• Freeway → nói về đặc điểm thiết kế và kiểm soát lối ra vào của con đường.

Do đó, không phải cứ freeway là Interstate.

Expressway là gì?

Expressway thường được dùng để chỉ những tuyến đường được thiết kế cho giao thông nhanh, với mức độ kiểm soát lối vào cao.

Tuy nhiên, cách sử dụng thuật ngữ này có thể khác nhau giữa các tiểu bang.

Một expressway có thể có nhiều đặc điểm giống freeway nhưng không nhất thiết phải có mức độ kiểm soát lối vào giống hệt freeway.

Tollway và Turnpike là gì?

Nếu bạn thấy các từ:

• Tollway

• Toll Road

• Turnpike

thì thường có nghĩa đây là tuyến đường có thu phí.

Điều thú vị là:

Freeway không có nghĩa là đường miễn phí.

Một freeway hoàn toàn có thể là đường thu phí. Ngược lại, một tuyến đường thu phí cũng không nhất thiết phải được gọi là freeway.

Vì sao freeway vẫn có đường chạy bên cạnh?

Nếu từng đi trên freeway ở Mỹ, bạn có thể thấy một con đường lớn với nhiều làn xe, bên cạnh lại có một tuyến đường nhỏ chạy song song.

Đó có thể là frontage road hoặc service road.

Những tuyến đường này giúp người dân tiếp cận:

• Nhà ở

• Cửa hàng

• Nhà hàng

• Trạm xăng

• Doanh nghiệp

mà không cần mở lối vào trực tiếp từ freeway.

Đây cũng là một trong những cách thiết kế giúp freeway duy trì luồng giao thông liên tục.

Có phải Highway luôn chậm hơn Freeway?

Không.

Tên gọi highway hay freeway không tự động quyết định tốc độ tối đa.

Một highway ở vùng nông thôn có thể cho phép chạy rất nhanh, trong khi một freeway đi qua khu vực đô thị đông đúc có thể có giới hạn tốc độ thấp hơn.

Tốc độ phụ thuộc vào:

• Tiểu bang.

• Khu vực.

• Thiết kế đường.

• Mật độ giao thông.

• Điều kiện địa hình.

• Biển báo tốc độ.

Vì vậy, nếu đang lái xe ở Mỹ, hãy dựa vào biển báo tốc độ thực tế thay vì đoán tốc độ dựa trên tên loại đường.

Quy tắc số Interstate cũng rất thú vị

Nếu thường xuyên xem bản đồ nước Mỹ, bạn sẽ nhận thấy các tuyến Interstate chính được đánh số theo một quy luật khá dễ nhớ.

Số lẻ → Bắc – Nam

Ví dụ:

• I-5

• I-15

• I-95

Các tuyến Interstate chính có số lẻ thường chạy theo hướng Bắc – Nam.

Số chẵn → Đông – Tây

Ví dụ:

• I-10

• I-40

• I-80

Các tuyến Interstate chính có số chẵn thường chạy theo hướng Đông – Tây.

Đây là một mẹo khá hữu ích khi xem bản đồ hoặc lên kế hoạch cho một chuyến đi đường dài ở Mỹ.

Tóm lại

Nếu muốn nhớ thật đơn giản, chỉ cần nhớ:

Highway là khái niệm rộng về các tuyến đường lớn.

Freeway là một loại highway được thiết kế như đường cao tốc, với lối ra vào được kiểm soát và không có giao lộ trực tiếp trên đường chính.

Còn Interstate, Expressway, Tollway và Turnpike là những thuật ngữ khác dùng để mô tả hệ thống, đặc điểm hoặc cách vận hành của các tuyến đường.

Vì vậy, khi xem phim Mỹ, đọc biển báo, sử dụng Google Maps hay đi du lịch ở Mỹ, bạn sẽ không còn thấy những từ này quá khó hiểu.

Highway → Freeway → Interstate → Expressway → Tollway

Không phải tất cả đều có nghĩa là "đường cao tốc", nhưng chúng có mối liên hệ khá chặt chẽ trong hệ thống giao thông Mỹ.